Kamil Fejfer, O kobiecie pracującej. Recenzja

   Jeśli mówi wam coś nazwa facebookowego profilu - Magazyn Porażka, to jesteśmy w domu. Jego twórca, dziennikarz, analityk rynku pracy Kamil Fejfer jest w mojej ocenie jednym z najskuteczniejszych hamulcowych 'american dreamu' w swojskiej wersji polskiej. O ile Woś w Polityce czasem jedzie za daleko, powodując nie tyle ocknięcie tzw. rynku z drzemki, ale wręcz chichot i złośliwości, o tyle jednoosobowy wydawca Magazynu Porażka raczej budzi niźli chlasta w twarze z liścia. Reakcje na jego wpisy najlepiej pokazują stan polskiego pracownika. Im gorętsze, tym bardziej widać zaczadzenie motywacyjnymi filmikami o pierwszym milionie w zasięgu ręki, im pełniejsze rezygnacji, tym pełniej uwidaczniają, jak faktycznie jest źle.

  Jak jest źle, Fejfer pokazał w pierwszej swojej reportażowej książce, "Zawód. Opowieść o pracy w Polsce". Tym zaś razem kieruje światła na żeńską część pracowników, przyglądając się luce płacowej, czyli różnicy między zarobkami na tym samym stanowisku, w zależności od płci osoby, która je zajmuje. Natura, czy kultura? Co lub kto decyduje, że kobiety nie imają się pewnych zawodów, choć mogłyby? A co lub kto powoduje, że kiedy się ich już imają, zarabiają mniej? Autor nie mnoży odpowiedzi, choć ich wersji jest prawie tyle, ilu jego rozmówców - ekspertek i kobiet przeżywających swoje życie. Wystarczy przygarść przykładów, żeby zorientować się, że komuś takie rozwiązanie bardzo pasuje, a ktoś inny nawet się nie zastanowił, bo od dziecka był uczony, że nie jest od zastanawiania się, tylko od ładnego wyglądania. Plus: od opieki, karmienia, opierania.

  Tak, jeśli ktoś boi się feminizmu, tutaj znajdzie feminizm. Z mężczyzną-feministą trudno dyskutować, wszak niepisane reguły męskiego świata stanowią, że się nie bruździ kolegom. Jak zatem trudne do przełknięcia musi być to, co Fejfer pisze, skoro młodzi mężczyźni dostają spazmów w komentarzach pod jego postami? Drugie tak: bo okazuje się też, że istnieniu luki płacowej w Polsce najgoręcej zaprzeczają właśnie młodzi mężczyźni. Dlaczego? Tutaj odpowiedzi nie znajdziecie, ale moja głowa już nad tym pracuje.

Tu znajdziecie nieubłagane statystyki i losy kobiet: sprzątaczek, pielęgniarek, nauczycielek, matek. Bierzcie i czytajcie, bo materiał jest świeży, tegoroczny. Więcej, oprócz przykładów są też postulaty, jak to wszystko zmienić. I nietuzinkowy apel, ale jego treści nie zdradzę, by jej nie spalić.

Za egzemplarz recenzencki dziękuję Autorowi oraz Wydawnictwu Czerwone i Czarne.

Gillian Flynn, Ostre przedmioty. Recenzja

   Podobno lubimy te piosenki, które znamy. A biorąc szerzej - klimat, którym kiedyś przesiąkliśmy, czy to przed telewizorem, czy wśród żywych ludzi. Struna, raz poruszona przez "Twin Peaks", każe co jakiś czas zaglądać w świat amerykańskiej prowincji, aby sprawdzić, czy wciąż nastoletnie dziewczęta, wychowywane na anielskie istoty, muszą skrywać za różowym entourage'm swoje przerażające cienie.

  Oto Camille, trzydziestolatka pochodząca z amerykańskiego Południa, ma poratować słabnącą sprzedaż chicagowskiej gazety, przygotowując sensacyjny reportaż z rodzinnego Wygwizdowa, Wind Gap. Ma sporo do zyskania. Naczelny sądzi, że dziennikarska wyprawa podwładnej do krainy dzieciństwa oderwie ją od rutyny, odwróci uwagę od nadmiernego zainteresowania alkoholem i skłonności do tytułowych ostrych przedmiotów.

   Jest się bowiem czym zajmować - w sennym Wind Gap doszło do zaginięcia i morderstwa dwóch nastoletnich dziewcząt. Wśród miejscowych wrze, bo albo na ich teren przeniósł się obcy, budzący grozę predator, albo morderca - co jeszcze straszniejsze - jest kimś spośród nich, a przecież jak to w małych miasteczkach bywa, sporo energii pożytkują oni na wzajemne upewnianie się, jak bardzo są wszyscy uczciwi i porządni.

   Nie wszystkie tajemnice leżą pod dywanem. Ludzie, których niegdyś znała Camille, czekają na nią, aby pomóc jej otworzyć szerzej oczy. Krok w tył zrobiony przez Camille przyniesie jej nieuniknioną rewizję własnego życia, szczególnie dzieciństwa. Okaże się, że mieszkając u matki i ojczyma i obserwując ich relację z najmłodszą przyrodnią siostrą, Ammą, odkryje także przyczynę swojej dziecięcej traumy, przedwczesnej śmierci średniej z sióstr.

    Wielbiciele "Twin Peaks", "To", "Dolores Clairborne" i "Gry Geralda" Stephena Kinga oraz "Ciemno, prawie noc" Joanny Bator powinni być usatysfakcjonowani. To ten rodzaj horroru/thrillera/kryminału, w którym obecność sił nadprzyrodzonych nie jest potrzebna do wywołania nastroju grozy. Wystarczą wypaczone, jak w krzywym zwierciadle, relacje między ludźmi i pokrywająca je warstwa łuszczącego się lukru. Słowem - jedyną bestią jest człowiek z jego tendencją do koncentrowania się na powierzchownym oglądzie spraw i ulegania autorytetom.

   Ciekawie będzie skonfrontować powieść z jej ekranizacją. Od lipca HBO pokazuje ośmioodcinkowy serial pod tym samym tytułem z wielbioną przeze mnie Patricią Clarkson w roli matki Camille oraz Amy Adams w roli głównej.

Za egzemplarz recenzencki dziękuję Wydawnictwu Znak.

Andrzej Tobis, Poezja A-Z

   Najsampierw chwała niech będzie internetowi, dzięki któremu spotykają się kolekcjonerzy najdziwniejszych rzeczy i zdarzeń. Chwała!

  Spieszę donieść, że w listopadzie miała miejsce premiera albumu-tomu "Poezja A-Z/A-Z Poetry" Andrzeja Tobisa, malarza, fotografa i wykładowcy Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach. Publikacja Ośrodka Kultury i Sztuki we Wrocławiu to przystanek w trwającym od 2006 roku projekcie, w formie gablot pokazywanym na wystawach indywidualnych artysty, ale też zbiorowych w Polsce i innych krajach Europy. Punktem wyjścia dla projektu (jak można przeczytać w tomie) był wydany w 1954 roku enerdowski Ilustrowany słownik niemiecko-polski. Idący jego tropem tom A-Z to zbiór ponad stu osiemdziesięciu fotografii ilustrujących dawne słownikowe hasła, podane w językach niemieckim, polskim i dodatkowo angielskim. Tyle gwoli suchego opisu.

 Słownikowe ilustracje  stanowią fantastyczny (nie tylko, że świetny, ale rzeczywiście mający w sobie wiele z magii i poezji) zapis podróży po Polsce. Raczej tej zadniej, od strony śmietnika, pustki i zapłocia, co w oczywisty sposób budzi mój entuzjazm i poczucie wspólnoty z zamysłem autora. Niech dowodem będzie jedno ze zdjęć z mojego zbioru, które oddaje, mam nadzieję, ducha "Poezji A-Z" i świadczy o moich podobnych z nim skłonnościach.

Jezioro. Dawna baza Okręgowej Stacji Transportu
Wiejskiego w Sejnach

  Kolekcja A-Z ma to do siebie, że stawia na głowie klasyczne podejście do słownikowych haseł. Jaki jest koń, to widzi każdy. Czy koniem będzie też dzieło aspirujące do konia, np. jego wizerunek, popegeerowski fresk na ścianie stajni? Otóż tak. Bo lwia część słownika zbudowana jest nie z konkretów, a z czegoś więcej - ze wspomnianych aspiracji, marzeń
 i ludzkiego pragnienia udokumentowania rzeczywistości przy pomocy dostępnych materiałów i wiedzy. Autor często wyłapuje je na styku natury i kultury, czyli tam, gdzie dzieje się najwięcej ciekawego, np. naturalna wilgoć tworzy nową jakość, pożerając przydrożne "hasiory", wyroby przemysłu metalurgicznego, przechrzczone spawarką
 w ważne dla ich autorów symbole.

  Andrzej Tobis zdaje się być czujny i czuły na wypatrywanie tych mniej lub bardziej mimowolnych asamblaży, których wokół nas nie brakuje. Sumą jego projektu jest więc portret Polski B i kiczu, od jakiegoś czasu badanego i analizowanego, nie zawsze
z naukowym obiektywizmem, o sympatii nie wspominając. Nie wiadomo właściwie, dlaczego. "Sztuka zaczyna się w chwili, gdy człowiek nie tworzy w celu użytkowym, co zdarza się zwierzętom, lecz z myślą przestawienia lub wyrażenia czegoś" - stwierdził Rene Huyghe. Polski człowiek z Lascaux z jego spawarką lub farbami olejnymi ma w projekcie A-Z należne sobie miejsce, a nawet wychodzi na pierwszy plan. Nie przysłania jednak figlarnych relacji między ilustracjami, słownikowymi hasłami w języku niemieckim, a ich tłumaczeniem na polski
i angielski. 

Za egzemplarz "Poezji A-Z. A-Z Poetry" dziękuję Autorowi oraz Ośrodkowi Kultury i Sztuki we Wrocławiu.

Anna Cieplak, Lata powyżej zera. Recenzja

  Pamiętam, kiedy pierwszy raz usłyszałam słowo „gratis”. Jedna z pierwszych sejneńskich jaskółek wolnego rynku, pan Rondlewski w siatkowym podkoszulku, lekarskiej bluzie i furażerce na głowie nagradzał za zakup pięciu gałek lodów dodatkową szóstą. Jak świeżo to słowo obijało się w mózgu, jeszcze niećwiczonym na okoliczność odruchu Pawłowa przez wolny rynek! I wcześniejsze „stereo”: słowo-festysz, kojarzące się ze sztuczną inteligencją, używane w czasach, kiedy kosmos w telewizyjnych teledyskach produkowali ze srebrnego pazłotka. 

  Każdy ma swoje słowa-klucze, nazwy zespołów odsyłające do dziecięctwa, czasów, kiedy świat zmieniając się dorastał razem z nami. Pewne pokolenia miały swoje „serwus” (widzę strzaskanego na blond Łomnickiego, jak wymawia to słowo), inne – „cześć”, „joł” i „siemkę”.

Ma je też Anna Cieplak, prowadząca nas od punktu do punktu po ścieżce swojego dorastania, zaczynając od roku 2001. Są tu Paktofonika, Mr. President, smerfne hity, nazwy supermarketów i swojska „Klaudyna” na szyldzie osiedlowego zakładu fryzjerskiego. Są nadzieje, marzenia i przywidzenia nastolatki, zanurzonej (kto z nas nie jest?) w nurcie to popkultury, to undergroundu, poszukującej stylu, w którym da się w tym nurcie unosić. Dla pokolenia Anny Cieplak to lektura obowiązkowa, dobra do porównań: czy moje własne dzieciństwo i młodość przypominają to w śląskim Będzinie? Dla starszych i młodszych to wgląd w generację, która przeszła od kaset audio do płyt CD, a od nich do empetrójek. 

   Stało się to szybko, tak, jak szybko mijają mody i dorastanie bohaterki. Od tej podróży aż kręci się w głowie i wielka szkoda, że na dłużej nie zatrzymujemy się na przystankach „rodzina”, „sąsiedzi”, czy „dalsze otoczenie”. Wbrew temu, na co stawiają promotorzy tej powieści, to właśnie jest jej największą siłą.  Chętnie przedłużyłabym jej czytanie o dodatkowe dwieście stron tej śląskiej, prowincjonalnej obyczajówki. Oglądania Polski od tej strony nigdy nie mam dość. I ze względu na nią przewrotnie polecam ją tym, którzy pokolenia 2000 niespecjalnie są ciekawi.

Za egzemplarz recenzencki dziękuję Wydawnictwu Znak

Renata Mazurowska, Tomasz Sobierajski "O sztuce bycia z innymi. Dobre maniery na nowy wiek". Recenzja

   Piszę te słowa w dzień po wizycie prezydenta USA w Polsce i w chwili, gdy zagraniczne media dywagują, czy prezydentowa RP Agata Kornhauzer-Duda celowo ominęła przy pożegnaniu wyciągniętą dłoń Donalda Trumpa, aby serdecznie uścisnąć prawicę jego żony. Polscy internauci rzucają się na zagraniczne fora, żeby wyjaśniać, iż żadnej feministycznej demonstracji w tym nie było, bo w Polsce to kobieta ma inicjatywę w podawaniu dłoni mężczyźnie. Ale nawet krajowe media nie miały takiej pewności, bo niejedno pierwsze doniesienia opatrzyło słowem "gafa" i to w odniesieniu do prezydentowej, nie do pomarańczowego hegemona.

  O czym to świadczy? Nie tylko o tym, że nie znamy preferencji politycznych i stosunku do feminizmu tej najbardziej milczącej z pierwszych dam. Także o tym, że nie bardzo potrafimy ocenić, kto komu i w jakich okolicznościach ma podać rękę. Nie zawsze tak było. Pewne pokolenie, żyjące w PRL-u kształciło się w akademii Pana Kamyczka, wszechnicy bon tonu dostępnej w czasopismach, książkach, a nawet na przezroczach do wyświetlania w projektorze "Ania". Zadziwiające, że w minionym wieku rządy ludu dawały temu ludowi pole do jedzenia rękami i wycierania butów obrusem, a jednak lud chciał się uczyć, jak zachowywać się elegancko i chłonął reguły rodem z inteligenckich, przedwojennych domów. Czy nauki Pana Kamyczka są dziś aktualne? W większości tak. Niestety dla mnie - nie te, które zapamiętałam. Utkwiło mi w pamięci, jak estetycznie spożywać kompot podany na deser po obiedzie i co należy robić z pestkami owoców, z których został ugotowany. Tylko kto dziś podaje desery po obiedzie i kto gotuje kompoty?

  Przyjemny a skondensowany, znowelizowany zbiór takich zasad podają psychoterapeutka Renata Mazurowska i socjolog Tomasz Sobierajski. Ma on formę dialogu, poprzedzonego wywiadem syna Tomasza z ojcem Jerzym Sobierajskim, który wyjaśnia sens stosowania zasad dobrego wychowania i podaje ich genezę w tej rodzinie. Jeśli chodzi o autorów-rozmówców, to trudno o lepszy tandem, bo różnią się oni pochodzeniem społecznym, choć nie epatują siebie nawzajem tymi różnicami, tylko przyjmują je jako coś naturalnego i miejscami omawiają ich istotę. Rozmowa dwojga przyjaciół obfituje w przykłady z towarzyskiego życia, dzięki czemu czytając niejeden raz można przywołać z pamięci własne wpadki i zrozumieć ich przyczynę. A nawet poczuć ulgę, że innym się one też zdarzają.

  Po co dziś dobre maniery? W czasie, kiedy można każdego zwyzywać najgorszymi słowami, albo - niczym żoliborski inteligent - porównać do zwierząt? Choćby po to, żeby w czasach chaosu i niepewności mieć pewien rodzaj kompasu i cieszyć się, kiedy w towarzystwie spotkamy innych użytkowników tego wirtualnego urządzenia. Że wszyscy te zasady przyswoją, nie należy się łudzić. Że niejeden, jak Donald Trump w Warszawie, zastygnie z grymasem obrazy na twarzy, bo nie będzie ich znał i stosował, to pewne. Ci, co się na to zdecydują, mogą mieć dodatkową satysfakcję, bo jak mówi Sobierajski senior, zamanifestują tym szacunek do innych ludzi. O co jest teraz przecież wystarczająco trudno, ale nie należy rezygnować. Tym bardziej, że wpływa to na szacunek nas do nas samych.

  Na koniec wisienka z tego tortu, wydanego przez oficynę "Sensus". Książeczce towarzyszą ilustracje (szkoda, że nie barwne) autorstwa bliźniaczek Mai i Leny Walotek, związanych z Sejnami w ten sposób, że stąd pochodzi ich mama, Krystyna. Na obrazkach możemy zobaczyć scenki wstydliwych gaf, odgrywane przez postaci o wyjątkowo wyrazistej mimice, w czego portretowaniu dziesięcioletnie rysowniczki są prawdziwymi mistrzyniami. W kończącej książkę rozmowie bliźniaczki wyjaśniają Renacie Mazurowskiej, jakie jest ich pojmowanie dobrego wychowania i do czego się ono przydaje. Dają tym samym nadzieję na trwający nowy wiek.

Ewa Stachniak „Bogini tańca”. Recenzja

   

    Nie przypadkiem wyciągnęłam chciwą rękę po wydaną przez Znak fabularyzowaną biografię Bronisławy Niżyńskiej. Znacznie wcześniej, ulegając swojej fascynacji Rosją i początkami Związku Radzieckiego, wpadłam po uszy w temat postaci jej starszego brata, Wacława. Błądząc po sieci kilka lat temu natknęłam się na krótki filmik, sepiową animację zdjęć z baletu „Popołudnie fauna” z Niżyńskim w roli głównej i według jego choreografii. Wstydliwie przyznaję się do pewnego rodzaju wstrząsu. Nie będąc specjalnie admiratorką tańca (choć po jednym semestrze teorii tańca, odbytym na studiach), zobaczyłam w tym nagraniu coś niepojętego. W czasach kiedy sztuka ścigała i portretowała tylko piękno, a taniec próchniał w akademickich okowach, Niżyński poszedł całkowicie własną drogą. Co zobaczyłam? Niepokojącą postać zwierzęcia, całkowicie pochłoniętą sobą i wypełnioną sobą, jak potrafią tylko zwierzęta dzikie, a z oswojonych koty. Spotkanie tej istoty z grupą nimf, ruchy – sekwencje, nieprzypominające klasycznego tańca, ale ożywiające scenę wprost z malowidła na greckiej wazie. Ucieczkę najodważniejszej nimfy, która najbardziej zbliżyła się do bestii, zgubienie szala i absolutnie niewyobrażalną nawet na dziś scenę, w której faun „poznaje” zgubiony szal całym sobą (określenia rodem ze Starego Testamentu nie używam przypadkowo).

    Okazuje się, że partnerką Niżyńskiego, najodważniejszą nimfą w nowatorskim balecie była jego młodsza siostra, Bronisława. Ewa Stachniak, niezastąpiona w badaniu źródeł i uzupełnianiu ich tak, aby dały całość i porywającą i jednocześnie rzetelnie poprowadzoną, wzięła jej postać na warsztat. Przyczynkiem do tego było przeczytanie przez nią „Wczesnych wspomnień” tej tancerki i późniejszego pedagoga. Do całości Stachniak dołożyła fakty z zapisków i notatek Niżyńskiej, przechowywanych w Bibliotece Kongresu w Waszyngtonie oraz fikcję, spajającą te materiały. W efekcie mamy portret kobiety, wychowującej się w polskiej rodzinie artystów rosyjskiej sceny na początku XX wieku. Młodość nieco w cieniu genialnego brata, ciężką pracę, aby dorównać mu w tym, co jemu przychodziło naturalnie i wzajemne dopingowanie się do osiągania najwyższych baletowych rejestrów. Budowanie zespołów, które miały na zawsze odmienić oblicze baletu i asystować przy porodzie tańca, dziś nazywanego współczesnym. Balansowanie między nadwrażliwym i zbyt pewnym siebie bratem, matką, która poświęciła karierę dla sukcesu dzieci, kochankiem brata – zaborczym Diagilewem, któremu jako impresariowi Niżyński przynajmniej częściowo zawdzięczał sławę, ale który trzymał demona tańca w klatce. I przez którego zazdrość i zawiść dziś nie możemy zobaczyć Niżyńskiego tańczącego, bo Diagilew nie dopuścił do ukochanego kamery filmowej. Osuwanie się sławnego brata w chorobę psychiczną i drogę Broni do pełnej autonomii w tańcu, którą osiąga wystawiając własny balet „Wesele” i zakładając szkołę tańca, ostatecznie zamkniętą przez radzieckie władze. Wielkość osiągniętą nie poprzez dysponowanie przyrodzonym darem, ale wywalczoną uporem, cierpliwością, pracą i wiernością sobie samej. 

 

   Bronisława Niżyńska nie jest jedyną bohaterką tej książki, ale jej narratorką, dzięki czemu poznajemy jej racje i ogląd najdokładniej ze wszystkich. W rzeczywistości to powieść o rodzinie, nietypowej i spojonej innym klejem, niż przeciętna. Skomplikowane relacje uczuciowe, wypadki, podróże i ucieczki, rewolucja a następnie wojna w tle – wszystko to autorka wypełnia do ostatka szczegółami. Wiarygodność i bogactwo emocjonalne postaci sprawiają, że nawet nie chce się myśleć o fikcyjnych dodatkach. Ewa Stachniak wskrzesza kawałek historii i kultury Europy w najcięższych i najbardziej krwawych czasach. Robi to po mistrzowsku. 

Za egzemplarz recenzencki dziękuję Wydawnictwu "Znak" 

 

Deborah Levy "Gorące mleko". Recenzja

  Kwestia urojonych praw własności rodziców do dzieci to wdzięczny temat dla sztuki, szczególnie dramatu - czy to filmowego, czy literackiego, czego najbardziej ekstremalnym przykladem jest "Pianistka" Elfriede Jelinek i jej ekranizacja w reżyserii Michaela Haneke. Do tego godnego towarzystwa dołącza zasługujące w pełni na filmową wersję "Gorące mleko".

  Młoda pół- Greczynka pół-angielka Sofia spędza przymusowe wakacje w rozgrzanej jak patelnia hiszpańskiej Almerii. Nie dla niej letnie rozrywki. Przyjechała z matką Rose, aby w klinice szarmanckiego doktora Gomeza za ciężkie pieniądze szukać przyczyny kalectwa rodzicielki. Sofia głównie spełnia rolę pielęgniarki, karmicielki, kierującej wózkiem inwalidzkim, recytującej na żądanie historię choroby i listę życzeń kobiety-dramatu, jaką jest jej matka. Rzadkie odstępstwa od tego scenariusza to kąpiele morskie kończące się kontaktem z meduzami i leczenie poparzeń w punkcie sanitarnym na plaży. Dokoła Sofii rzucają się w oczy symbole uwięzienia, wypchana małpka w gabinecie Gomeza, pies przywiązany na słońcu bez kropli wody. Ratunku nie przynosi Sofii ojciec, który porzucił ją i matkę dla młodej żony, nowego dziecka i religijnego nawrócenia i który może zaoferować tylko krótką gościnę w swoim domu w Grecji. W dodatku w pozahiszpańskiej rzeczywistości bohaterka rozmienia swoje naukowe zainteresowania na pracę w kawiarni i mieszkanie w klitce nad nią, nie bez finansowego uzależnienia od matki.

   Nieoczekiwanie z pomocą dziewczynie-protezie przychodzą nowi znajomi. Doktor Gomez w ramach terapii chorych nóg Rose bierze na siebie ciężar rozbijania muru jej roszczeń i hipochondrii. Sofia spotyka młodą Niemkę Ingrid i jej chłopaka Mattiego. Nawiązuje też bliższą znajomość z Huanem, który w punkcie sanitarnym koi jej poparzenia. Zaczerpnięte z szekspirowskiego Makbeta "gorące mleko ludzkich uczuć" odbija od dna głuchej niemocy i kipi w stronę zbielałego od upału hiszpańskiego nieba. Na Sofię, kobietę-nieszczęście, z ukrycia patrzy zakochane oko, opisując ją między poszczególnymi rozdziałami. Wszystko powoli zmierza do finału, który jest zaskakujący i nie do przewidzenia, choć czytelnik po czasie może się przekonać, że jego symptomy pojawiały się od początku, udając coś innego. Dla tego finału i dla tej ciężkiej od znaczeń prozy warto "Gorące mleko" wychylić do dna.

  Za egzemplarz recenzencki i udostępnienie recenzji na FB dziękuję Wydawnictwu Znak

James Rebanks „Życie pasterza. Opowieść z krainy jezior”. Recenzja

   Robert Bly, amerykański poeta i gawędziarz pisał w swoim sztandarowym (przynajmniej dla oświeconych mężczyzn z Zachodu) dziele „Żelazny Jan” o skutkach rewolucji przemysłowej XIX wieku, zrujnowanym etosie męskości, o oderwaniu mężczyzn od korzeni, rzuceniu ich do pozbawionej sensu i nastawionej na zysk pracy, której ich przodkowie nie zrozumieliby, ani nie chcieli wykonywać. A co, jeśli mężczyzna para się tym samym zajęciem, co jego przodkowie od pięciu tysięcy lat? Brzmi niewiarygodnie? Nie, kiedy na scenę wkracza James Rebanks, grubo ciosany, w trzeszczącej w szwach marynarce i z pasterskim kijem, zakończonym baranim rogiem, w ręce. 

 

   Autor wychował się i żyje w obrębie Lake District w północnej-zachodniej Anglii, znanej z literatury dziecięcej Beatrix Potter, kultowej pisarki i ilustratorki. To tam żyły wyimaginowane przez nią gęsi w czepkach i króliki w kubrakach. J. Rebanks pędzi tam życie na hodowli owiec, wypasając je u styku tej krainy jezior z górami. W młodości postudiował w Oxfordzie, żeby pokazać sobie i ziomkom, że może to zrobić. Jednak ostatecznie wrócił do krainy przodków i tam para się ich odwiecznym fachem, kontynuując tradycję. Jest też kimś w rodzaju eksperta od zrównoważonej turystyki i światowego dziedzictwa w UNESCO.

   

  „Życie pasterza” to jest ten rodzaj prozy, za którą po latach wielkiej popularności w Polsce później był odsądzany od czci i wiary Wiliam Wharton. Teoretycznie mało kto chce czytać o codziennych zajęciach, zapodanych narracją w czasie teraźniejszym, w bardzo luźnym przeplocie ze wspomnieniami z dzieciństwa, impresjami z wyjątkowych zdarzeń przerywających rutynę codzienności (porody owiec, targi hodowców, załamania pogody, epidemie), czy opisami pór roku. 

 

   Wyobrażam sobie jednak, że dla człowieka udręczonego sztuczną i pozbawioną tlenu atmosferą korporacji czytanie o szukaniu osłabionych owiec w zadymce śnieżnej, wycinaniu zaschniętego kału z ich ogonów, albo przystrzyganiu tychże przed dopuszczeniem do barana (bo wełniane majtki nie ułatwiają nikomu „tych” spraw) może być jak łyk krystalicznej wody z górskiego potoku. Taka jest opowieść Rebanksa. Czasem rubaszna, ale głównie prosta, oszczędna i dopuszczająca widza do tajników ciężkiej pracy bez maskowania czegokolwiek grubymi reformami. Jeśli chce się dać głos człowiekowi, który zna się na tym co robi i umie o tym niespiesznie opowiadać, to może właśnie Rebanks jest właściwym wyborem. Jak inna jest jego opowieść od monologów mówców motywacyjnych, tej współczesnej plagi! To wie tylko ten, co przeczytał. 

 

   Mnie dodatkowo skusiła soczyście zielona okładka i czas premiery tej książki przypadający na przedwiośnie. Czytaniem umilałam sobie oczekiwanie na tę chwilę, kiedy i ja będę mogła położyć się na trawiastym wzgórzu i podglądać życie stada. W przypadku naszego powiatu – raczej stada krów, ale jest też u nas kilka miejsc, gdzie można przypatrywać się życiu owiec. Widząc je tego lata będę miała angielskiego pasterza i jego owce rasy herdwick w miłej pamięci. 

Monika Karpowicz

Za egzemplarz recenzencki dziękuję Wydawnictwu Znak

 

Joanna Bator "Rok królika". Recenzja

  Czy można/trzeba/warto zmienić skórę, porzucić aktualną tożsamość i wyruszyć przed siebie w nowej roli, żeby coś zgubić, lub jeszcze lepiej - odnaleźć? Na takie pytania odpowiedź daje pewien rodzaj powieści, poświęcony drenowaniu podświadomości przez bohaterów i zmuszający do tego samego czytelnika, o ile zniechęcony od pierwszych stronic nie odrzuci on specyficznej konwencji snu i prawie-majaków. Do takich powieści zaliczam od teraz najnowszą książkę Joanny Bator.

  Jej bohaterka Julia Mrok wiedzie wygodne życie autorki poczytnych romansów z historią w tle. Konsumentka męskich ciał i odważna eksperymentatorka w relacjach międzyludzkich, cieszy się zainteresowaniem plotkarskich mediów i uwielbieniem fanek swojej twórczości. Są jednak w jej życiu cienie: tajemniczy sojusz, psujący harmonię w miłosnym trójkącie, w jakim pisarka żyje oraz stanowiąca zagadkę przeszłość z czasów, kiedy jako sierota znalazła się w domu dziecka. Julia Mrok bowiem "urodziła się bez historii, a urodzić się bez historii oznacza życie bez duszy". 

  I, jak to w powieściach inicjacyjnych bywa, Julia zrzuci luksusowe ubrania, opuści wygodny dom, otworzy świadomość na znaki napływające skądkolwiek (na przykład z zatłuszczonej, czy zalanej kawą okładki tabloidu) i skoczy do króliczej nory, nie wiedząc, co jest po drugiej stronie. Ucieknie więc nie "do", tylko "od". W sennej rzeczywistości pełnej symboli, wśród zdeformowanych lub dziwacznych mieszkańców Frankenstein - Ząbkowic Śląskich będzie czuwać, odbierając niezrozumiałe z początku sygnały, dostosowywać się do wyobrażeń innych i wymyślać samą siebie od nowa, bo jak relacjonuje: "każdy kontakt z człowiekiem czynił mnie wyraźniejszą dla samej siebie". Ze starego życia pozostawi sobie tylko umiejętność pisania, całą resztę zda na przypadek, kierując się wskazówkami ucha, czułego na ciekawe historie. Dawna femme fatale i rywalka innych kobiet zapadnie się w "psiapsiółkowatość" jak w królicze futro, w kontakcie z babskością przeżywając lęk i zarazem otuchę. Kochanka-prowokatorka spróbuje innej odmiany kobiecości, czerpiąc z żeńskiego litość, hojność i macierzyńskie uczucia. Lecz kiedy dogoni ją zagrożenie z poprzedniego życia, wyrwie się z zastałej atmosfery i znów brawurowo ucieknie. Tym razem nie "od", a "do". Do czego? 

  Wielbicielom jasnych, konkretnych utworów literackich z wyłożonym wprost zakończeniem nie polecę tej książki, jak i wszystkich innych niedookreślonych historii, o rozpoczętych i rozmywających się, niczym we śnie, wątkach. Jeśli natomiast potrzebujecie niewielu strun, żeby dograć sobie całą melodię, "nowa Bator" może/powinna być interesującym wyborem. Tym bardziej, że autorka faktycznie idzie w nieco innym, niż do tej pory kierunku.


Za egzemplarz recenzencki w wersji elektronicznej dziękuję Wydawnictwu Znak